Sunday, February 18, 2018

एका जेवणाची गोष्ट

काल रात्री एका देशी रेस्टाॅरंटात जेवायला गेलो. आम्ही आणि माझ्या चुलतभावाचं कुटुंब. पोराबाळांचं लटांबर घेउन. लटांबर म्हणजे खरंतर माझी एक आणि त्याची एक. पण दोघी मिळून इतका छळ मांडतात, की एखाद्या खऱ्या लटांबराला लाजवतील. रेस्टाॅरंट मध्ये पोरांना घेउन गेल्यावर काय गमती होतात ते पक्कं माहीत असूनही आम्ही पुन्हा पुन्हा आगीशी खेळायला जातो. आपण हार मानत नाही. किमान हॉटेलमध्ये पोहचेपर्यंत तरी. 

मॅंगो लस्सी आणि चिकनची वचनं दिल्यावर सुरूवात तर शांततेत झाली. खेळपट्टी आश्वासक वाटत होती. आम्ही आयांनी चतुरपणे दोघींना एकमेकींच्या शेजारी बसून दिले नाही. या आधी टेबलची दाणादाण झाल्याचा अनुभव ताजाच होता. त्यामुळे ही खेळी कामी येत होती. पण त्यामुळे लौकरच कंटाळा आला आणि त्याच्या निवारणासाठी आयांच्या पर्सेस मधून काहीबाही खेळणी, क्लीपा, वॅसेलीनच्या डब्या, basically हाताला लागेल ते बाहेर पडू लागलं. तेवढ्यात मँगो लस्सीही आली. मँगो लस्सी हा हॉटेलमध्ये जेवू इच्छिणाऱ्या लेकुरवाळ्या नव - आई बाबांसाठी केवढा मोठा आधार आहे हे त्या आई बाबांना आणि त्यांच्या लस्सीच्या किमतीतच मार्जिन काढणाऱ्या त्या हॉटेल मालकांनाच ठाऊक. मँगो लस्सी एकटीच आधी आल्यामुळे 'आधी मम्मम आणि मग लस्सी' वगैरे शस्त्र म्यानातच ठेवावी लागली. पण तिच्यामुळे निदान आता तहाची लक्षणं दिसू लागली होती. त्यामुळे लस्सीपानात अडथळा आला नाही. 

एकूण छान चाललं होतं. आत्तापर्यंत कुठेही काहीही सांडलं / पडलं / उडालं नव्हतं. वाईप्स पर्समधून बाहेर काढावे लागले नव्हते. (आई झाल्यावर सगळं बदलतं म्हणतात ते किती खरं आहे! आकाशाला गवसणी वगैरे घालायची स्वप्न मी आधीही पहिली नव्हती, पण गेलाबाजार चांगली नोकरी, घर, सुंदर ठिकाणी सहली वगैरे आमची स्वप्न. आई झाल्यावर माझं एकच स्वप्न आहे - वाईप्सचा अमर्यादित पुरवठा. त्या द्रौपदीच्या थाळीसारखा. एका वाईप्स च्या खोक्यातून वाईप्स येत राहावेत, येत राहावेत, संपूच नयेत! अहाहा!) 

पण मँगो लस्सी संपत आली तरी जेवण आलं नव्हतं. त्यामुळे कंटाळ्याने परत ताबा घेतला. आता पर्समधल्या खेळायला देता येण्यासारख्या गोष्टीही संपल्या होत्या. रावीला एक कागद दिसला आणि चित्र काढायची अनावर इच्छा झाली. खडू नव्हतेच. एखादं पेनही कुणाकडे मिळेना. अशा वेळी रडू टपून बसलेलंच असतं. कुठे कशी संधी मिळतेय, याची वाट बघत. ते टपकलं. एकदा रडू आलं, की रावीला आयुष्यात ज्या सगळ्या गोष्टी तिच्या मनासारख्या होत नाहीयेत त्या सगळ्यांची एकामागून एक आठवण येऊ लागते. मग रडू रडू न राहता कधी त्याचं भोकाड होतं, कळतही नाही. एके दिवशी लौकर आवरत नाही म्हणून बाबा कसा रागावला होता, एकदा कार्टून चालू असताना आईने कसा टीव्ही बंद केला होता, शाळेतल्या अँड्रूने कसा तिला चिमटा काढला होता ते सगळं आठवलं. आणि मग शाळेवरून तिला तिचं जालीम अस्त्र आठवलं. आधीच्या सगळ्या तक्रारींना आई बाबांकडे उत्तरं होती किंवा उत्तरं तयार करता येत होती. पण हे लेटेस्ट अस्त्र निरुत्तरित करणारं आहे. 'मला आत्ताच्या आत्ता बेबी सिस्टर पाहिजे'. शाळेतल्या मैत्रिणीला बहीण झाल्यापासून याचा शोध लागला आहे. 'आपण आत्ताच्या आत्ता हॉस्पिटल मध्ये जाऊन डॉक्टरांकडून बेबी सिस्टर आणूया'. हॉस्पिटल मध्ये खेळण्यांच्या दुकानासारखी बाळं डिस्प्लेमध्ये ठेवलेली असतात अशी तिची समजूत आहे. म्हणजे बेसिकली बायका खा खा खातात, मग त्यांचं पोट खूप मोठं होतं, आणि दुखायला लागतं. मग त्यांना डॉक्टरांकडे जायला लागतं. आणि रावीला जसे इंजेक्शन घेतल्यावर डॉक्टर स्टिकर देतात, तसं बायकांना एक बेबी देतात असं काहीतरी तिच्या डोक्यात असावं. मला एकदा तिच्या डोक्याच्या या विभागात हात घालायचा आहे. असो. 

असा हा सगळा बेबी राडा चालू असतानाच माझ्या भावाला आठवलं की त्याच्या गाडीत तेलीखडू आहेत. त्याच्या गाडीच्या डिक्कीत रावीला लागणाऱ्या सगळ्या गोष्टी प्रकट होतात. मला वाटतं, तो आणि त्याची बायको त्यांच्या मुलीबरोबरच रावीला काय लागू शकेल याचाही विचार करून बाहेर पडतात. त्यामुळे पळत जाऊन खडू आणण्यात आले. जेवण आणि खडू एकत्रच आले. त्यामुळे मम्मम आणि चित्र हातात हात घालून पूर्ण झालं. पण पोट भरलं आणि चित्र काढून झालं. पण मोठे लोक अजून जेवतच होते. मग परत टिवल्या बावल्या सुरु झाल्या. पलीकडे वाहिनीने नुकतेच पराजयाचे पांढरे निशाण फडकावले होते. मुलीच्या हातात फोन गेला होता. ते पाहून आम्हीही आमची विजयाची तुतारी बंद केली आणि फोनवर पेपा पिग चालू केलं. मग मोठ्यांची जेवणंही विनासायास पार पडली. नव-पालकांच्या रुलबुकप्रमाणे ज्याचं जेवण आधी होईल त्याने मुलांना खेळायला बाहेर घेऊन जायचं असतं. काल ते भाग्य मला लाभलं. मग बाहेर लपाछपी, पकडापकडी, टाळ्यांचे खेळ (म्हणजे 'आओ मीना सिबा बिना' असलं काहीतरी निरर्थक गाणं म्हणत आपण लहानपणी जे खेळायचो ते) हे सगळं झालं. मग बाकीचे सगळे बाहेर आल्यावर साखरेच्या बडीशेपेचे बकाणे भरून झाले. आता डोळ्यावर झोप यायला लागली होती, तरी अजून खेळायचं होतं. लहान मुलींच्या रुलबुकप्रमाणे घरी जायच्या आधी, सोबत असलेल्या मैत्रिणीच्या / बहिणीच्या घरी जायचा किंवा तिला आपल्या घरी घेऊन जाण्याचा हट्ट करायचा असतो. तेही यथासांग पार पडलं. मग परत छोटंसं निरोपाचं रडू झालं. 

गाडी हॉटेलच्या आवारातून बाहेर पडता पडताच मागे कारसीटवरून घोरण्याचा आवाज येऊ लागला!

तळटीप: फोटो आणि हा किस्सा यांचा तसा काही संबंध नाही. ते विजयी हास्य सोडले तर. 

Wednesday, February 14, 2018

फुरसत

गेले बरेच दिवस मी एक हरवलेली अवस्था शोधते आहे. तिला चपखल असा शब्द मला सापडत नाही. ‘फुरसत’ हा शब्द जवळ जातो, पण तरी तंतोतंत जुळत नाही. म्हणजे निवांतपणा. पण नुसता निवांतपणा नाही. तंद्री लावणारा. आजुबाजूच्या जगाचा विसर पडायला लावणारा. ध्यान (मेडिटेशन या अर्थी) नाही. त्यात विचारांना थोपवायचं असतं म्हणतात. इथे मनाच्या घोड्याला वारा पाजून बुंगाट दामटवायचं असतं. खिडकीबाहेर नजर लावून तोंड उघडं ठेवून हातातल्या गोष्टीशी चाळा करत बसून राहणारं, ते हे ध्यान! इथे नजर खिडकीबाहेर असली तरी दिसत काही वेगळंच असतं. परत जेव्हा आजूबाजूचं दिसू लागतं, तेव्हा आत्ता या क्षणी आपण काय करायला हवं याचे विचार सुरु होतात आणि असा विचार आला रे आला, की निवांतपणा समाप्त.

असे क्षण पूर्वी वारंवार यायचे. त्यावेळी ते इतके मौल्यवान असतात हे माहीत नव्हतं. ते कळलं असतं तर 'ए तंद्री!', 'मधेSS, लक्ष्य कुठे आहे?', 'अबसेन्ट माईंडेड' किंवा तत्सम संबोधनांकडे मी जाणून बुजून दुर्लक्ष्य केलं असतं. (दुर्लक्ष्य आपोआप व्हायचं ही गोष्ट वेगळी.) अशा निवांतपणात निवांत बुचकळी मारून आलं की अंघोळ करून आल्यावर वाटतं त्यापेक्षा ताजं वाटतं. मेंदू रिस्टार्ट झाल्यासारखं. कानात बसेलला दडा सुटला की कसं एकदम स्वच्छ ऐकू येऊ लागतं, तसं काहीतरी.

असे क्षण पूर्वी यायचे आणि आता येत नाहीत याची कारणं सरळ आहेत. पहिलं म्हणजे पूर्वी आपल्याला आनंद , दुःख, संताप यांच्याबरोबर कंटाळा नावाची भावनाही होती. म्हणजे करायला काहीच नसणं. असं झालं की विचारांचा निचरा सुरु होत असे. हल्ली म्हणजे, कंटाळ्याच्या हद्दीत जायच्या आतच टीव्ही, लॅपटाॅप किंवा फोन अलगद झेलतात. श्रवण, मनन, चिंतन यांपैकी फक्त श्रवण म्हणजे माहितीचं संकलन तेवढं होत राहतं. त्या फाइल्स परत चाळून, नको ते टाकून देणं, योग्य त्या फोल्डरमध्ये विभागून जतन करणं इ. झालं नाही, तर त्या माहितीचं पुढे काहीच होत नाही. नुसतंच इकडून तिकडे गेले वारे. पूर्वी काही नाही तरी त्या (घरात नाही आणि परसातही नाही, खोली आहे पण रुंदी नाही अशा त्या (_/\_ पु ल)) विशेष ठिकाणी तरी हे व्हायचं. तुम्हाला सुचलेल्या सगळ्या उत्तम कल्पना तिथेच का सुचल्या सांगा पाहू! पण आता तिथेही फोनची सोबत असते.

दुसरं कारण म्हणजे कार्यक्षमता वाढविण्याचा हव्यास. हो हव्यासच. एका दिवसात सगळंच साध्य करायचं. जरा निवांत बसावं असा विचार मनात आला की लग्गेच इतर अनेक विचारांचा ‘कार्यक्षमता वाढवा’ मोर्चा त्याला हाणून पाडतो. अचानक घरातला कचरा दिसू लागतो. स्वैपाकघरातला किंवा कपड्यांच्या कपाटातला एखादा कप्पा बऱ्याच दिवसांपासून विस्कटलाय तो आठवतो. ऑफिस मधल्या कामाचा १०१वा टक्का द्यायचा राहिलेला असतो. कॉलेज मध्ये ऑप्शनला टाकला नसता तर कल्याण झालं असतं असा एखादा विषय वाचायचा असतो. मुलांना quality time का काय म्हणतात तो द्यायचा असतो. व्यायाम तर नेहमी todo list मध्ये वरचा नंबर पटकावून ठाण मांडून बसलेला असतो. नेटफ्लिक्स वरचा बॅकलॉग भरून काढायचा असतो. एखादी उत्साहानी सुरु केलेली कादंबरी वाचून संपवायची असते. एखादी सुचलेली कल्पना लिहून काढायची असते. या सगळ्या मारुतीच्या शेपटीचा गोंडा काही हातात येत नाही. प्राधान्यक्रम ठरवण्याच्या नादात निवांतपणातला निवांतपणाच निसटून जातो. याला उपाय म्हणून एखाद्या relaxing vacation ची आखणी होते. पण तिथेही लहानपणापासून जतन केलेला मध्यमवर्गीय बाणा डोकं वर काढून म्हणतो, "आता एवढ्या दूर आलोय, तर हेही पाहून घेऊ, तीन तासांवरच तर आहे". तसंही लहान मुलं सोबत असतील तर relaxing vacation वगैरे सगळ्या अंधश्रद्धाच असतात.

बाबा म्हणतात, तुमच्या पिढीचे हे असले प्रॉब्लेम्स (?) तुम्हीच निर्माण आणि मोठे केलेले आहेत. खरंच आहे ते. तंत्रज्ञानाने सगळं सोप्पं केलंय, पण साधेपणा मात्र हरवलाय. म्हणूनच पुन्हा शोधायची आहे मला 'फुरसत'. उद्या स्वच्छता करण्यासाठी राखलेल्या वेळात, मी फोन घरी ठेऊन फिरायला जाणार आहे. बघूया सापडते का.