एक रविवार सकाळ

दर रविवार प्रमाणे ह्या रविवारी सुद्धा योगा क्लास संपवून मी फ्रेश होत होतो. चहा आणि wordle समोर दिसत होते. प्रत्येक रविवारचं हे माझं ठरलेलं रुटीन! सहसा त्यात कधी व्यत्यय येत नाही. मी चहा गॅस वर चढवण्याचा विचारच करत होतो, तेवढ्यात मधूनी backyard मधून मारलेली हाक ऐकली. तिथे गेल्यावर तिने काही सांगायच्या आतच परिस्थितीचा अंदाज आणि 'तो' आवाज लगोलग आले. 

आमच्या backyard मध्ये स्वयंपाक घरातून जायला एक दरवाजा आहे आणि तो उघडल्या उघडल्या डाव्या बाजूला लगेचच एक gutter चा पाइप आहे. backyard मधल्या canopy मधे सुरु होऊन घराच्या भिंतीवर ३ ठिकाणी मारलेल्या खिळ्यांचा आधार घेत हा पाइप खाली जमिनीत थेट drainage मध्ये उघडतो. हा पाइप साधारणतः १० फूट उंच असेल. मधेच एका ठिकाणी तो curved पण आहे. थोडक्यात, पावसाळ्यात canopy वर जमा होणाऱ्या पाण्याचा(च) व्यवस्थित निचरा करणे आणि हे करताना backyard मध्ये कुठेही पाणी गळती होऊ न देणे हे त्या पाइपचं काम. 

तर ह्या पाइपमधून 'ची चू ची चू ची ची", "खटखट", "फटफट" असे काहीसे आवाज येत होते आणि ते ऐकताच मधूनी मला हाक मारली होती. आदल्या दिवशी सकाळी सुद्धा मला हाच आवाज त्याच पाईप मधून आला होता. पण तो फक्त मलाच आल्याकारणानं त्याकडे फारसं लक्ष दिलं गेलं नव्हतं  असो !  

पुढच्या काही सेकंदांमध्ये मनात असंख्य विचार येऊन गेले - उंदीर, खार किंवा तत्सम प्राणी इथे पाईपच्या तोंडातून शिरला असणार, काहीतरी उचापत्या करताना अडकला असणार व पाइपच्या रचनेमुळे त्याला बाहेर पडता आलं नसणार. "काय ही कटकट !" म्हणत लगेचच माझ्या मनात handymanला रविवारी contact करणे, त्यासाठी त्याला जास्तीचे पैसे द्यावे लागणे, backyard मध्ये सगळा राडा होणे....  अश्या बऱ्याच गोष्टी येऊन गेल्या. बर, अजून एक दिवस थांबून थोडं आर्थिक नुकसान कमी करता येईल का हा विचारपण मनात येऊन गेला ...पण मग जर तो प्राणी मेला आणि त्याचा वास यायला सुरुवात झाली तर काय करायचं, असं पण वाटायला लागलं. जे काही करायचं ते आजच करावं लागणार हे कळून चुकलं होतं.... मधूचा पण नेमका एक कॉल होता आणि नाईलाजाने तो घ्यायला तिला जावं लागलं. थोडक्यात रविवारच्या सकाळचा बट्याबोळ सुरु झाला होता आणि मी पुरता वैतागलो होतो... 

माझा स्वभाव दोष का गुण मला माहित नाही पण जेव्हा परिस्थिती पूर्णपणे हाताबाहेर जाते तेव्हा माझे त्याबद्दलचे दुखः आणि नैराश्य लगेचच कमी व्हायला सुरुवात होते. ह्याच फेजमध्ये कुठेतरी असताना मी screw driver, drilling machine, हातोडा आणि toolbox गोळा करायला सुरवात केली आणि सगळं सामान घेऊन परत backyard मध्ये आलो. सगळा पाईप परत न्याहाळला आणि लक्ष देऊन कुठून आवाज येतोय हे हातानी पाईपवर वरपासून ठोकून बघायला सुरवात केली. पहिली काही मिनिटे काहीच आवाज नाही आला. ४-५ वेळा ठोकून झाल्यावर मी मध्यावर जिथे curved भाग आहे तिथे पोहोचलो. तिथे अजून एकदा ठोकून पहिलं आणि त्याक्षणी 'धाप' असा आवाज आला आणि तो प्राणी खाली (पण पाईपमध्येच) पडल्याचं मी ताडलं. हा पाइप खाली जमिनीत drainage मध्ये जिथे उघडतो त्याच्या किंचित आधी एक खूप छोटं फट वजा भोक आहे. हे सगळं होत असताना त्या भोकातून थोडी धूळसुद्धा बाहेर आलेली मी पहिली. 

एकंदर त्या प्राण्याच्या आवाक्याचा अंदाज यायला सुरवात झाली होती. हा प्राणी साधारणतः जमिनी पासून २-३ फुट उडी मारून जिथे curved भाग आहे तिथपर्यंत पोहचू शकत असावा पण त्याच्या पुढची झेप, जी साधारणतः ७-८ फुट आहे ती मात्र त्याला काही जमत नसावी असा कयास मी बांधला. जर हा curved भाग, जो खालच्या (२-३ फुटी ) आणि वरच्या (७-८ फुटी) पाईप्सना जोडतो, तो काढला तर खालच्या पाईपच्या उघड्या तोंडापर्यंत उडी मारून हा प्राणी बाहेर पडू शकेल असं मला वाटलं. दुर्देवानं माझ्याकडे त्या curved भागाच्या खिळ्यांसाठीचा compatible screw driver नव्हता. पण drill machine मध्ये त्या खिळ्यासाठीचे bit होते. मी लगेच ते लावले आणि unscrew करायला सुरवात केली... काही सेकंद झाली आणि जोरात 'ची चू ची चू ची ची चू ची चू" आवाज यायला सुरवात झाली. मी दचकलो आणि थांबलो... तो प्राणी तर १०१ % खाली होता आणि त्याला drill bit लागून इजा होणं केवळ अशक्य होतं.. काय झाले असावे हा विचार करताना अजून १-२ दा माझ्याकडून drill फिरवलं गेलं. त्या प्राण्याचा आवाज आणखीनच वाढला आणि माझी ट्यूब एकदम पेटली. 

पोकळ पाईप मध्ये drill फिरून घुमून जो मोठा आवाज झाला होता त्या आवाजामुळे तो प्राणी चांगलाच घाबरला होता. कारण drill फिरायचं थांबल्यानंतर त्याचा 'ची चू ची चू ची ची चू ची चू" हा आवाज पण थांबत होता. हे कळलं आणि मला खूपच वाईट वाटलं. तो प्राणी जणू काही माझ्याशी बोलतोय आणि मला "please थांब" असं सांगतोय असं मला वाटलं. मी drill पहिल्यांदा बाजुला ठेऊन दिलं. २ दिवस पाईपमध्ये अडकून पडलेल्या आणि उपोषणामुळे किंवा गुदमरल्यामुळे कधीही जीव जाऊ शकणाऱ्या ह्या प्राण्याची मला आता खूपच दया आली. आज हे लिहिताना असं वाटतं की कदाचित ह्याच क्षणी त्या माझ्या रविवारच्या वैतागाची जागा त्या प्राण्याला वाचवण्याचा ईर्षेने आणि हट्टाने घेतली असावी... 

drill शिवाय त्या मधल्या भागाचे screws कसे काढायचे हे काही केल्या कळेना.. थोडा विचार केल्यावर मी घरातली सांडशी घेऊन आलो. ती थोडी पकड घेत होती पण लगेच निसटत पण होती. थोडा अजून प्रयत्न केल्यावर screw थोडा हलला. माझा confidence वाढला आणि ३-४ मिनिटात तो screw निघाला. curved भाग जरा सैल पडल्यावर मी तो हलवून वेगळा काढून घेतला आणि खालचा पाईप थोडा आडवा करून तो प्राणी त्या खालच्या पाईपच्या opening मधून बाहेर यायची वाट बघायला लागलो. तोपर्यंत रावी मला join झाली होती. तिला हे सगळं काय चाललं आहे , का चाललं आहे हे सांगितलं. तिच्या सगळ्या प्रश्नांची (जे आजकाल खूप वाढलेत ) उत्तरं दिली. हे सगळं चालू असताना माझं सगळं लक्ष्य त्या पाईपच्या तोंडाकडे कडे होतं. ५-६ मिनिटं उलटून गेली होती पण काहीच हालचाल नव्हती.. आवाज पण पूर्णपणे थांबला होता. मला राहवेना. 

मी खालचा पाईप पण काढायचं ठरवलं. मला वाटत होतं, की तो प्राणी खालच्या पाईपच्या तळाशी आहे आणि जर तो पाईप पण मी काढला आणि पटकन बाजूला झालो तर एखादवेळेस तो प्राणी सुटू शकेल. एकच screw होता. सुदैवानी त्याचा screw driver माझ्याकडे होता आणि तो screw पटकन निघालाही. मी खालचा पाईप उचकटला आणि सराईतपणे बाजूला पळालो आणि उभा राहिलो. पण पुन्हा तेच. त्या प्राण्याचा काहीच पत्ता नाही. ३-४ मिनिटं उलटून गेली होती पण काहीच हालचाल नव्हती. तेवढ्यात 'खुड खुड ..' असा खूप सौम्य आवाज आला आणि थांबला. ह्या आवाजामुळे कळलं की पाईप सोडून हा प्राणी आता drainage कडे पळाला होता ... माझ्या मते जसजसे एक-एक पाईप निघत होते तसतसा हा प्राणी घाबरून drainage च्या दिशेने पळत होता. 

तसं बघायला गेलं तर हे सगळं तसंच सोडून, "जाईल हा प्राणी त्याचा त्याचा" असा म्हणून मी आत घरात जाऊ शकलो असतो. drainage चं तोंड उघडं होतं. पाईप पण बाजूला वेगळे काढून ठेवले होते. कोणी नाहीये अशी खात्री करून हे प्राणी महाशय आरामात सटकले असते. पण हे महाशय सटकले आहेत की नाही ह्याची खात्री मला कशी होणार !? मी तिथेच आता काय करायचं ह्याचा विचार करत घुटमळत बसलो ... drainag मला पूर्ण दिसत नव्हतं. फक्त तोंडच दिसत होतं. drainage आत मध्ये किती खोल आहे आणि आत किती जागा असेल ह्याचा काहीच अंदाज येत नव्हता. अर्थात तो प्राणी त्या drainage मध्ये कुठे असेल ह्याचा पण अंदाज येत नव्हता. मी तिथेच पडलेल्या एका डाळिंबाच्या फांदीनं आत २-३ वेळा poke करून पहिलं. काहीच उपयोग झाला नाही. आवाज पूर्णपणे थांबला होता. हा प्राणी drainage मधूनच परस्पर पळून गेला की काय असा पण विचार मनात आला. पण तसं असतं तर तो हे कधीच करू शकला असता. त्यासाठी २ दिवस थांबायची काय गरज !.. तेवढ्यात मला ह्या drainage मध्ये पाणी सोडायची कल्पना सुचली.. पाण्याचा पाईप नळाला लावला आणि हळूहळू पाणी आत drainage मध्ये सोडायला सुरवात केली. काही सेकंदातच मला 'खळ खळ खळ' असा पाण्याच्या प्रवाहाचा आवाज यायला लागला.. म्हणजे पाणी व्यवस्थित ड्रेन होत होतं आणि कशामुळेही अडत नव्हतं.. 

एक १५-२० सेकंद झाली असतील, मी त्या drainage च्या तोंडाकडे शून्यात नजर लावल्यासारखं बघत बसलो होतो. रावी पण काही होतंय का हे बघत बसली होती.. आणि तेवढ्यात माझ्या छातीत 'धस्स' झालं... रावी पण हलकं किंचाळली.. आम्हा दोघांनाही एक छोटसं तोंड आणि दोन काळे डोळे बाहेर आलेले दिसले. मग तो प्राणी अजून पुढं सरकत सरकत आमच्या पुढ्यात येऊन उभा राहिला ... ती एक मध्यम आकाराची 'खारुताई ' होती आणि अतिशय भेदरलेली दिसत होती. तिचं सगळं अंग पाण्याने भिजलं होतं आणि अंगावरचे केस उभे राहिले होते. amniotic sac मधुन बाळं बाहेर आल्यावर जशी दिसतात तसा काहीसा भास मला ह्या खारुताई कडे बघून झाला. तिचा पुनर्जन्मच असावा हा कदाचित!!!... थांबली होती ती तिथेच थोडा वेळ, काही सेकंदात भानावर येताच धूम ठोकली तिनं!!

ह्या सगळ्याचा मी गेले ३-४ दिवस विचार करतोय, बऱ्याच गोष्टी मनात येऊन जातायत. ह्या प्रसंगा मध्ये मी कधी, कसा, का वागलो हे नेमकं सांगता येत नाही, लिहिता तर नाहीच नाही.. पण प्रत्येक वेळी ह्याचा विचार करताना थोडं समाधान नक्की वाटतं. 

ह्यामुळेच असेल कदाचित, पण उशिरा मिळालेला चहासुद्धा त्या रविवारी जास्त गोड लागला आणि हो, माझं wordle सुद्धा त्यादिवशी तिसऱ्या attempt मध्ये सुटलं!

कुणाल पाटील 

०८.२४.२०२२